Zdrowie

Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C wciąż grozi każdemu

Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C może dotyczyć także osób, które czują się zdrowe i nie uważają się za narażone na zakażenie. Wirusy HBV i HCV mogą przez lata nie powodować wyraźnych objawów, a przewlekłe zakażenie może prowadzić do marskości lub raka wątroby. Nie oznacza to, że wszyscy są zagrożeni w takim samym stopniu. Ryzyko zależy przede wszystkim od tego, czy doszło do kontaktu z zakażoną krwią, a w przypadku HBV również od innych dróg przenoszenia wirusa. Dlatego ważne są zarówno profilaktyka, jak i badanie po możliwej ekspozycji — niezależnie od samopoczucia.

Dlaczego WZW B i C nadal są poważnym zagrożeniem?

Skala problemu nie ogranicza się do pojedynczych zakażeń. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia w 2024 r. na świecie około 287 mln osób żyło z przewlekłym zakażeniem HBV lub HCV: 240 mln z HBV i 47 mln z HCV. W tym samym roku doszło do około 1,8 mln nowych zakażeń tymi wirusami. WZW B i C przyczyniły się do około 1,34 mln zgonów, głównie wskutek marskości i raka wątrobowokomórkowego.

W Polsce w 2024 r. zarejestrowano 3545 przypadków WZW B oraz 3565 przypadków WZW C. W obu przypadkach było to więcej niż rok wcześniej. Tych danych nie należy jednak odczytywać jako liczby osób, które zakaziły się właśnie w 2024 r. Większość zarejestrowanych przypadków WZW B dotyczyła zakażenia przewlekłego lub o nieokreślonej fazie. Osoba, u której rozpoznano zakażenie, mogła żyć z nim wcześniej, nie wiedząc o tym. Rejestry nie pokazują też wszystkich zakażonych, ponieważ część osób nie została dotąd zbadana.

WZW B i C są więc groźne z dwóch powodów naraz: mogą długo pozostawać nierozpoznane, a skutki przewlekłego zakażenia rozwijają się stopniowo. Wczesne wykrycie daje możliwość objęcia chorej osoby opieką i ograniczenia ryzyka uszkodzenia wątroby.

Jak można zakazić się HBV i HCV?

Wirusy HBV i HCV przenoszą się przede wszystkim przez kontakt z zakażoną krwią. Do ekspozycji może dojść wtedy, gdy narzędzia naruszające skórę są używane ponownie bez właściwej sterylizacji albo gdy dochodzi do kontaktu z cudzą krwią. Ma to znaczenie między innymi podczas zabiegów medycznych, kosmetycznych, wykonywania tatuażu czy piercingu. Istotne jest nie samo miejsce wykonania zabiegu, lecz przestrzeganie zasad bezpieczeństwa: używanie sprzętu jednorazowego lub prawidłowo wysterylizowanych narzędzi.

Nie należy też wspólnie używać przedmiotów, na których może pozostać krew, takich jak maszynka do golenia czy szczoteczka do zębów. Ryzyko wiąże się z możliwym kontaktem z krwią, nawet jeśli jej ślady nie są widoczne. WZW B może ponadto przenosić się podczas kontaktów seksualnych oraz z matki na dziecko.

Hasło „grozi każdemu” nie oznacza, że zwykły kontakt z osobą zakażoną jest niebezpieczny. Nie dochodzi do zakażenia przez rozmowę, podanie ręki czy wspólne przebywanie w jednym pomieszczeniu. Rozróżnienie między codziennym kontaktem a rzeczywistą ekspozycją pomaga chronić się rozsądnie, bez niepotrzebnego lęku i stygmatyzowania chorych.

Brak objawów nie wyklucza zakażenia

Po zakażeniu HBV lub HCV można przez długi czas nie zauważyć niczego niepokojącego. Dobre samopoczucie nie jest więc sposobem na ocenę, czy doszło do zakażenia. Gdy choroba ma przebieg przewlekły, wątroba może ulegać uszkodzeniu mimo braku wyraźnych sygnałów ostrzegawczych.

To szczególnie ważne, jeśli przypominasz sobie sytuację, w której mogło dojść do kontaktu z cudzą krwią, albo nie masz pewności, czy podczas zabiegu użyto bezpiecznych narzędzi. Nie trzeba czekać na objawy, aby omówić z lekarzem zasadność badania. Jeśli do ekspozycji doszło niedawno, warto skontaktować się z personelem medycznym możliwie szybko i powiedzieć, kiedy oraz w jakich okolicznościach do niej doszło. Ma to znaczenie dla dalszego postępowania, zwłaszcza przy ocenie ryzyka zakażenia HBV.

Badania w kierunku WZW B i C nie są tym samym testem. W diagnostyce HBV wykorzystuje się między innymi oznaczenie antygenu HBsAg, a w przypadku HCV często zaczyna się od oznaczenia przeciwciał anty-HCV. Dodatni wynik przeciwciał anty-HCV sam w sobie nie potwierdza trwającego zakażenia — potrzebna jest dalsza diagnostyka, w tym badanie wykrywające materiał genetyczny wirusa. Wynik każdego testu należy interpretować z lekarzem, który uwzględni rodzaj badania i czas, jaki upłynął od możliwej ekspozycji.

W Polsce bezpłatne badania przesiewowe w kierunku HBV i HCV są dostępne w ramach pilotażowego programu profilaktyki nowotworów wątroby w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej, które do niego przystąpiły. Jeśli chcesz skorzystać z tej możliwości, sprawdź, czy twoja przychodnia uczestniczy w programie. Gdy badanie przesiewowe wskaże możliwość zakażenia, konieczne może być potwierdzenie wyniku i ustalenie dalszego postępowania.

WZW B i WZW C: ważne różnice w zapobieganiu i leczeniu

Choć obie choroby mogą prowadzić do poważnego uszkodzenia wątroby, nie chronimy się przed nimi i nie leczymy ich w identyczny sposób. Przeciw WZW B istnieje szczepionka, natomiast przeciw WZW C nie ma szczepionki. W Polsce szczepienie przeciw HBV jest obowiązkowe i bezpłatne dla niemowląt; pierwszą dawkę podaje się w pierwszej dobie życia. Jest ono także zalecane osobom dorosłym, które nie zostały wcześniej zaszczepione. Zasady bezpłatnego szczepienia dorosłych zależą od wskazań, w tym od szczególnego narażenia na zakażenie.

Szczepienie istotnie zmniejsza ryzyko WZW B. Według serwisu pacjent.gov.pl standardowe szczepienie zapewnia ochronę u ponad 96% zdrowych noworodków, dzieci i młodzieży oraz u ponad 90% zdrowych dorosłych. Jeśli nie wiesz, czy zostałeś zaszczepiony, poszukaj dokumentacji szczepień i omów dalsze kroki z lekarzem lub punktem szczepień. Nie zakładaj, że szczepienie przeciw HBV chroni również przed HCV — to dwa różne wirusy.

Różnią się także możliwości leczenia. W przypadku WZW C dostępne są terapie, które mogą wyeliminować wirusa z organizmu. Dlatego wykrycie HCV nie oznacza, że uszkodzenie wątroby będzie nieuchronnie postępować. Leczenie przewlekłego WZW B zazwyczaj nie usuwa HBV całkowicie, ale może hamować włóknienie wątroby i zmniejszać ryzyko raka wątrobowokomórkowego. W obu przypadkach znaczenie ma potwierdzenie rozpoznania i pozostawanie pod odpowiednią opieką medyczną.

Co możesz zrobić, aby ograniczyć ryzyko?

Najbardziej użyteczne działania zależą od sytuacji: inaczej postępuje się przed potencjalną ekspozycją, a inaczej po niej. W codziennej profilaktyce warto pamiętać o czterech zasadach:

  • Sprawdź, czy masz udokumentowane szczepienie przeciw WZW B. Jeśli go nie masz lub nie znasz swojego statusu, zapytaj o możliwość szczepienia.
  • Nie używaj wspólnie przedmiotów, które mogą mieć kontakt z krwią, i wybieraj miejsca, w których do zabiegów naruszających skórę stosuje się bezpieczny sprzęt.
  • Po możliwym kontakcie z zakażoną krwią skonsultuj się z personelem medycznym. Nie oceniaj potrzeby badania wyłącznie na podstawie braku objawów.
  • Jeśli wynik badania wskazuje na zakażenie, zgłoś się po dalszą diagnostykę i opiekę. Zarówno przy WZW B, jak i WZW C dostępne są możliwości leczenia.

Dane WHO pokazują, że zapobieganie zakażeniom nadal pozostaje wyzwaniem: od 2015 r. liczba nowych zakażeń HBV na świecie spadła, lecz w przypadku HCV postęp był znacznie wolniejszy. Tym bardziej warto korzystać z dostępnych sposobów ochrony. Szczepienie pomaga zapobiegać WZW B, bezpieczne zabiegi zmniejszają ryzyko kontaktu z obydwoma wirusami, a badanie pozwala wykryć zakażenie, zanim przez lata pozostanie niezauważone.

Przeczytaj również:

Rekomendowane artykuły